Şu âyetler dönüş ile ilgilidirler: لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ : Eğer Medine’ye dönersek (63/Münafikun 8); فَلَمَّا رَجَعُوا إِلَى أَبِيهِمْ : Babalarına döndüklerinde (12/Yûsuf 63); وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ : Mûsâ, kavmine dönünce (7/A’râf 150); وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا : Eğer size: “Dönün” denirse dönün (24/Nûr 28). رَجَعْتُ عَنْ كَذَا رَجْعًا : Falan şeyden geri döndüm; رَجَعْتُ الْجَوَابَ : Cevap verdim, denir.
Şu âyetler bu anlamdadır: فَإِنْ رَجَعَكَ اللهُ إِلَى طَآئِفَةٍ مِنْهُمْ : Eğer Allah, seni onlardan bir topluluğun yanına döndürürse (9/Tevbe 83); إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ : Hepinizin dönüşü Allah’adır (5/Mâide 48); إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى : Dönüş Rabbinedir (96/Alak 8); ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ : Sonra dönüşünüz O’nadır (6/En’âm 164).
Bu âyette geçen مَرْجِع kelimesi رُجوُع anlamından gelmiş olabilir: ثُمَّ إِلَيْهِ تَرْجِعُونَ : Sonra O’na döneceksiniz (2/Bakara 28). Bu kelime رَجْع anlamından da gelebilir: ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ : Sonra O’na döndürüleceksiniz (2/Bakara 28). وَاتَّقُوا يَوْماً تَُرْجَِعُونَ فِيهِ إِلَى اللهِ : Şu günden sakının ki, o gün Allah’a döndürüleceksiniz (2/Bakara 281) âyeti, tâ harfinin fetha ve zammıyla okunmuştur.
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ : Belki dönerler (7/A’râf 168); yani günâhtan dönerler. وَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ : Helâk ettiğimiz herhangi bir toplumun, bir daha geri dönmesi haramdır (asla mümkün değildir!) (21/Enbiyâ 95); yani onların tövbe etmelerini ve günâhlardan dönmelerini haram etmişiz/yasaklamışız.
Bu âyet, aşağıdaki âyette de belirtildiği gibi ölümden sonra tövbenin olamayacağına işaret etmektedir: قِيلَ ارْجِعُوا وَرَاءكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا : Onlara: “Arkanıza dönün de bir ışık arayın.” denir (57/Hadid 13). بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ : Elçiler ne ile dönecekler (27/Neml 35). Bu âyette geçen يَرْجِعُ fiili رُجوُع /dönmek veya رَجْعُ الْجَوَابِ /cevabın gelmesi sözünden gelmektedir. Şu âyet de aynı anlamdadır: يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ : Suçu birbirlerinin üzerine atarlar (34/Sebe’ 31).
ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ : Sonra bir yana çekil, verecekleri cevaba bak (27/Neml 28) âyeti sadece رَجْعُ الْجَوَابِ ifâdesinden gelir. Şu âyetler de bu anlamdadır: وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِم بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ : Ben, onlara bir hediye göndereyim de elçilerin ne ile döneceklerine bakayım (27/Neml 35); وَالسَّمَاء ذَاتِ الرَّجْعِ : Dönüşlü göğe andolsun (86/Târık 11); yani yağmurlu göğe. Yağmura رَجْع denmesi, rüzgârın değindiği suyu geri çevirdiğinden dolayıdır.
Gölete de رَجْع denmesi, ya içindeki yağmur suyu ile isimlendirilmesinden veya dalgalarının gidip gelmesinden ve kendi yatağındaki dönüşümünden dolayıdır. لَيْسَ لِكَلاَمِهِ مَرْجوُعٌ : Onun sözüne cevap verilmedi. دَابَّةٌ لَهَا مَرْجوُعٌ : Kullanıldıktan sonra satılabilen hayvan. نَاقَةٌ رَاجِعٌ : Erkeğin dölünü kabul etmeyip geri çeviren dişi deve. أَرْجَعَ يَدَهُ إِلَى سَيْفِهِ لِيَسْتَلَّهُ : Kınından çekmek için elini kılıcına uzattı. اِرْتِجَاع : Geri çekme. Kişi, erkek develeri satıp dişi develeri satın aldığında اِرْتَجَعَ إِبِلاً denir. Bu eylemde, fiili bir dönüş olmasa da anlam olarak var sayılmıştır.
Biri إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون : Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz, dediğinde اِسْتَرْجَعَ فُلاَنٌ denir. تَرْجِيع : Kur’ân okumada ve şarkı icra etmede makam ile sesin terennüm edilmesi ve bir sözün iki veya daha fazla tekrar edilmesidir. Ezan ile ilgili تَرْجِيع kelimesi de bu anlamdadır. رَجِيع : İnsan ve hayvan dışkısından kinâyedir. Bu kelime رُجوُع ’den gelir ve fâil (ism-i fâil) anlamındadır. Veya رَجْع ’den gelir; bu durumda ise mef’ûl (ism-i mef’ûl) anlamında olur.
جُبَّةٌ رَجِيعٌ : Çözüldükten sonra tekrar örülen elbise/zırh. Bu kelime hayvan için kullanıldığında, “seferden sefere götürülen” anlamındadır. Bunun müennesi, رَجِيعَة gelir. دَابَّةٌ رَجِيعٌ şeklinde de gelmektedir. رِجْعُ سَفَرٍ : Zayıf düşmüş deveden kinâyedir. رَجِيع kelimesi, söz için kullanıldığında sahibine geri iade edilen veya tekrar edilen konuşma anlamındadır.